Xôn xao đồn đoán về Tập Cận Bình

Damian Grammaticas

BBC News, Bắc Kinh

Cập nhật: 15:08 GMT - thứ ba, 11 tháng 9, 2012

Không ai biết ông Tập Cận Bình đang ở đâu và sức khoẻ ra sao

Trung Quốc là nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, cường quốc đang lên và hiện đang chuẩn bị cho cuộc chuyển giao quyền lực mười năm mới có một lần.

Thế nhưng nhân vật được trông đợi sẽ nhận trọng trách lãnh đạo Đảng Cộng sản đột nhiên biến mất khỏi tầm quan sát của dư luận mà không ai biết tại sao.

Ông Tập Cận Bình ốm bệnh? Hay ông ta bị đau tim? Ông ấy đau lưng vì chơi bóng đá hay bơi lội?
Hoặc là ông ta đang quá bận rộn chuẩn bị cho cái ngày hệ trọng, có lẽ vào tháng tới, khi ông sẽ bước lên nhận chức vụ người đứng đầu Đảng Cộng sản Trung Quốc từ ông Hồ Cẩm Đào?
Liệu có đấu tranh nội bộ gì khác hay không?
Tất cả các phương án trên hiện đang đều được đồn đoán trên các trang mạng xã hội ồn ào của Trung Quốc.
Thậm chí còn có tin ông Tập bị tai nạn xe hơi, và đây là âm mưu ám sát ông. Tuy nhiên tin này xem ra khó là sự thật.
Không ai biết chắc điều gì vì chính phủ không bình luận nửa lời, và cũng chính vì không có bình luận chính thức nên nhiều người tỏ ra lo ngại.
Khi mà các nhân vật lãnh đạo Đảng Cộng sản tự nhiên 'biến mất', đôi khi đó là chỉ dấu họ gặp rắc rối.
Chưa có dấu hiệu gì cho thấy điều này, nhưng chừng nào chưa có ý kiến chính thức từ giới chức thì các tin đồn tiếp tục nảy sinh và lan truyền.

'Đau lưng'

Lãnh đạo Trung Quốc nói chung khá kín đáo nơi công cộng. Hoạt động của họ không được thông báo trước, và họ có thể rút vào hậu trường nhiều ngày.
Thế nhưng ông Tập Cận Bình, phó chủ tịch đồng thời là người được trông đợi sẽ làm chủ tịch, mới 59 tuổi, lại hủy một loạt các cuộc gặp với giới lãnh đạo nước ngoài tới thăm Trung Quốc.

Bộ Ngoại giao Trung Quốc không đưa ra bình luận gì

Đây là chuyện rất lạ.
Lần cuối ông xuất hiện trước công chúng là hôm 1/9. Ông đã hủy cuộc gặo với Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton vào phút chót.
Quan chức Mỹ nói họ được giải thích là ông Tập bị đau lưng.
Ngày tiếp theo đó, tức thứ Năm tuần trước, ông Tập Cận Bình lại hủy tiếp một cuộc gặp với Thủ tướng Đan Mạch Helle Thorning-Schmidt, đáng ra sẽ diễn ra vào thứ Hai này.
Không ai biết lý do tại sao. Rồi tiếp đó, ông Tập hủy cuộc gặp với Thủ tướng Singapore Lý Hiển Long.
Thông thường giới lãnh đạo Trung Quốc luôn giữ đúng nguyên tắc lễ nghi và dù thế nào cũng cố không bỏ các cuộc gặp.
Theo hãng thông tấn Reuters, một nguồn thân cận với lãnh đạo Bắc Kinh nói ông Tập bị đau lưng khi đi bơi.
Nguồn tin này không đưa thêm chi tiết, như thời điểm xảy ra việc đau lưng này.
Một nguồn tin thứ hai, dẫn lời giới thân cận với ông Tập, nói với hãng Reuters:
"Ông ấy không được khỏe, nhưng không có vấn đề gì nghiêm trọng."
Dù sao thì với vị thế đang lên của nước Trung Quốc, quyền lực kinh tế và chính trị của Bắc Kinh, sự tù mù thông tin này lại chính là vấn đề.

Miễn bình luận

Ông Tập Cận Bình được chờ đợi sẽ lãnh đạo đất nước Trung Hoa trong mười năm tới, nên sức khỏe của ông mang ý nghĩa quan trọng đối với Đảng Cộng sản, với Trung Quốc và cả thế giới.

"Tôi đã trả lời các phóng viên nhiều lần câu hỏi này rồi. Tôi không có gì để nói thêm cả."

Người phát ngôn Hồng Lỗi

Trong mười năm qua, Trung Quốc đã trải qua các thay đổi vượt bậc dưới sự dẫn dắt của Chủ tịch Hồ Cẩm Đào.
Chỉ có một điều bất biến, là tấm màn bí mật quanh các vị lãnh tụ.
Sức khỏe, cuộc sống cá nhân, gia đình và nhiều điều khác không được công khai và ngày càng bí ẩn.
Bộ Ngoại giao Trung Quốc không đưa ra bình luận gì về sức khỏe của ông Tập và không giải thích tại sao ông vắng mặt trong nhiều sự kiện như vậy.
Khi được đề nghị giải thích, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Hồng Lỗi nói:
"Tôi đã trả lời các phóng viên nhiều lần câu hỏi này rồi. Tôi không có gì để nói thêm cả."
Câu chuyện này mang lại tình tiết mới cho tiến trình thay đổi quyền lực ở Trung Quốc. Quá trình này đã bị phức tạp thêm sau vụ bê bối liên quan ông Bạc Hy Lai, người cũng được trông đợi sẽ lên vị trí cao cấp trong Bộ Chính trị.
Tại Trung Quốc, nơi Đảng Cộng sản bày binh bố trận rất kỹ lưỡng cho kỳ chuyển giao thế hệ lãnh đạo, bảo đảm tiến trình này diễn ra suôn sẻ mang tầm quan trọng lớn lao.
Phải tới khi nào ông Tập Cận Bình tái xuất, thì người ta mới thôi đồn đại.
Tuy nhiên đối với một quốc gia đang đóng vai trò ngày càng lớn trong kinh tế thế giới, nền ngoại giao toàn cầu, và người dân tiếp cận ngày càng nhiều với thế giới mạng, sự bí ẩn kiểu truyền thống bao quanh Đảng Cộng sản có lẽ không còn hợp thời nữa.

Kiểm duyệt về cuộc gặp Việt - Trung

Andrew Chubb

Gửi cho BBCVietnamese.com Cập nhật: 11:29 GMT - thứ tư, 12 tháng 9, 2012

Hai ông Hồ Cẩm Đào và Trương Tấn Sang gặp nhau hôm 7/9

Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào đã gặp người tương nhiệm Việt Nam Trương Tấn Sang tại hội nghị APEC hôm 7/9 ở Vladivostok, Nga. Tại đây, ông Hồ có bình luận chính thức hiếm hoi về tranh chấp Biển Nam Trung Hoa (South China Sea).

Tờ China Daily tường thuật: “Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào nói Trung Quốc và Việt Nam cần bình tĩnh và chứng tỏ kiềm chế về vấn đề Nam Hải.
Ông Hồ thúc giục hai nước trung thành với đàm phán song phương và giải pháp chính trị, và tiếp tục con đường cùng khai thác.”
Bình luận mềm mỏng của Chủ tịch Trung Quốc, nhắc lại chính sách “gác lại tranh chấp cùng khai thác”, không chỉ nhắm đến thế giới bên ngoài. Truyền thông chính thức ở Trung Quốc phát lại liên tục câu chuyện trong ngày 7/9, từ bản tin trên China National Radio, tường thuật của hãng tin China News Service và cả trên trang web Bộ Ngoại giao.
Truyền thông đại chúng trên mạng mau chóng đi theo – cả năm trang mạng hàng đầu đưa câu chuyện này vào nhóm tin đáng chú ý vào lúc 12.25 trưa giờ địa phương, và giữ nó cho đến tận buổi tối.
Bình luận trên mạng
“Hồ Cẩm Đào” là từ tìm kiếm nhạy cảm trên mạng internet Trung Quốc, vì thế các bình luận trên mạng bị kiểm duyệt nặng nề. Đến đầu giờ sáng ngày 8/9, thảo luận của mạng Phượng hoàng (Phoenix) có hơn 25,000 người tham gia, nhưng chỉ có 92 bình luận – dấu hiệu chứng tỏ đóng góp của đa số độc giả bị bỏ đi. Bản thân tôi liên tục cố đăng một bình phẩm vô thưởng vô phạt, gửi qua mobile, cũng đều chỉ nhận dòng thông báo có lỗi.
Đến sáng hôm sau nữa, câu chuyện vẫn còn ở vị trí quan trọng ở mặt tiền trang web này. Nhưng bình luận cuối cùng được đăng lên lại vẫn từ ngày 7/9.
Bình luận này viết: “Hoàn toàn ủng hộ viễn kiến khoáng đạt và dài hơi của Hồ Chủ tịch, quốc phòng cần củng cố, giải pháp ngoại giao là chính sách chính thức, chiến tranh là giải pháp cuối cùng.”
Kể từ đó, chỉ có thêm sáu bình phẩm nữa được đăng. Tính đến ngày 12/9, bình phẩm mới nhất là: “Một vị Chủ tịch chính trực và đầy cá tính, tôi ủng hộ.”
Tuy vậy, đáng nói là các bình luận hiện ra đầu tiên trên màn hình, trong thảo luận bị kiểm duyệt kỹ lưỡng này, lại bày tỏ bất bình về chính sách gác lại tranh chấp cùng khai thác. Họ nói Việt Nam là kẻ thù của Trung Quốc và thậm chí “rất mong chờ đến ngày diễn ra hội nghị 18”, ám chỉ ngày Hồ Cẩm Đào không còn là lãnh tụ đất nước.
Còn trên mạng Sina, đến bốn giờ sáng thứ Bảy tuần trước, đây vẫn còn là câu chuyện thứ ba trên trang chính. Ở đây sự can thiệp của ban kiểm duyệt còn rõ rệt hơn: 1700 người tham gia mà chỉ có 8 bình phẩm. Vì thế, tôi có thể dịch lại toàn bộ cuộc “đối thoại”. Khác với mạng Phượng hoàng, Sina mặc định để những bình phẩm mới nhất hiện ra trước:

Người Việt Nam biểu tình chống Trung Quốc, còn không ít người Trung Quốc nói Việt Nam vô ơn

1. Đầu tiên đánh Nhật, rồi Việt Nam, sau đó là Philippines, đừng nói nữa, làm đi (3 người ủng hộ)
2. Lòng yêu nước và bảo vệ đất nước dựa trên sức mạnh thực sự (56)
3. Việt Nam, đất nước vô ơn này, không thể lý lẽ, phải đánh thôi (160)
4. Việt Nam còn không thể tự nuôi mình nữa mà (117)
5. Việt Nam, đất nước vô ơn này, không thể lý lẽ, phải đánh thôi (222)
6. Đánh chúng (129)
7. Lòng yêu nước chỉ mang một từ thôi: đánh (246)
8. [Chúng ta] phải phân biệt rõ ràng bạn và thù (446)
Hàm ‎ý chung của tranh luận trên trang mạng Tencent cũng giống như ở Phượng hoàng và Sina: kêu gọi chiến tranh, phê phán chính sách của ông Hồ, và số lượng bình phẩm thấp đủ để chứng tỏ đa số quan điểm bị xóa hoặc bị che đi.
Ai kiểm duyệt?
Có vẻ đi quá xa nếu nói Đảng hay Chính phủ ra chỉ thị cho các trang web lớn, yêu cầu chỉ cho đăng bình phẩm kêu gọi chiến tranh với Việt Nam hay chỉ trích chính sách của Chủ tịch nước, vào đúng ngày khi Hồ Chủ tịch kêu gọi hợp tác với Việt Nam.

"Trong trường hợp này, phải chẳng đây là một phần của chiến lược dùng lá bài “chủ nghĩa dân tộc”? Phải chăng giới lãnh đạo muốn chứng tỏ với người tương nhiệm rằng họ bị ràng buộc bởi dư luận trong nước, và vì thế không thể nhượng bộ?"

Nhưng đồng thời cũng khó tin rằng các ban bệ kiểm duyệt của các công ty internet có các quyết định tương tự nhau mà không có hướng dẫn chung. Có lẽ, nếu họ chỉ cho phép độc giả ca ngợi ông Hồ Cẩm Đào và các chính sách khôn ngoan của ông, ta có thể nghĩ đến khả năng các công ty đơn giản ngầm hiểu chính quyền muốn bình phẩm hiện ra như thế nào. Nhưng trong trường hợp này, họ đã can thiệp để cuộc thảo luận theo hướng ngược lại: phê phán lập trường của ông Hồ, và cả tình hữu nghị Việt – Trung.
Một giả thiết là một cá nhân hay nhóm nào đó có quyền lực tác động đến kiểm duyệt muốn dùng dư luận để công kích Hồ Cẩm Đào. Khả năng này không thể loại trừ. Nhưng do tầm quan trọng của quan hệ Việt – Trung, có thể khả năng cao hơn là ban lãnh đạo Trung Quốc ra quyết định dựa trên sự đồng thuận, chứ không phải là có chia rẽ. Trong trường hợp này, phải chẳng đây là một phần của chiến lược dùng lá bài “chủ nghĩa dân tộc”? Phải chăng giới lãnh đạo muốn chứng tỏ với người tương nhiệm rằng họ bị ràng buộc bởi dư luận trong nước, và vì thế không thể nhượng bộ?
Có thể. Nhưng dù nguyên nhân có là gì, thì với sự kiểm duyệt rõ ràng như thế, đảng-nhà nước Trung Quốc sẽ luôn khó mà thuyết phục thế giới rằng “dư luận” Trung Quốc mà họ nhắc đến là có thật.
Andrew Chubb, một nghiên cứu sinh tiến sĩ về Quan hệ Quốc tế ở Đại học Western Australia, nghiên cứu về vai trò của dư luận trong chính sách ngoại giao của Trung Quốc. Anh Bấm duy trì một blog về các bình luận của người Trung Quốc về tranh chấp Biển Đông.

_________________

Đăng bỡi: Tranhung09

*****